کدخبر : 5627
شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶ - ۲۱:۵۳
هنر آشیقی؛

عاشقی در تیکان تپه

از حکاکی های قبوستان در جمهوری آذربایجان تا اوغوزنامه ها نشان از هنری دارد که زبان گویای غم ها و شادی های آذربایجانی هاست. تیکان تپه به عنوان یکی از شهرهای باستانی در دوران مختلف زادگاه آشیق های زیادی بوده است. در این مقاله به معرفی یکی از آشیقان این خطه می پردازیم.

مدنیت نیوز- سرویس هنر: آشیقی به عنوان هنری ریشه دار، از دوره های باستانی تاکنون وظیفه حفظ و انتقال فرهنگ و ترویج ارزش‌ها و سنن فرهنگی را ایفا کرده و زبان گویای قهرمانی ها، غم ها و شادی های روزمره مردم بوده است. در دامن این هنر، روایت های عاشقانه و حماسی قهرمانان و عموم مردم توامان و پرورش یافته است.
حکاکی های قوبوستان در جمهوری آذربایجان و سنگ نبشته های گوک ترکها در آسیای دور و میانه تا اغوزنامه ها و حماسه نامه هایی مانند دده قورقود و ختایی (شاه اسماعیل) نشانه های بارزی از این هنر را در خود جای داده اند. در دوره های مختلف تاریخی «عاشق ها یا آشیق ها» که از آنها با تعابیر دده و اوزان نیز یاد می شود، نقش قابل توجهی در تربیت اجتماعی نسل ها، ارتقای روحیه جمعی و فضائل اخلاقی و به جای آوری مناسک در مجالس دینی و دنیویِ خواص و عوام داشته است. به طور کلی این هنر به عنوان یک عنصر فرهنگیِ زمینه ای، در همه جوانب زندگی اجتماعی ترکان در دوره های مختلف تاریخی ظهور پیدا کرده است؛ چنانکه بعد از پذیرش اسلام توسط ترکان، در عرفان های اسلامی و شاخه های مختلف تصوف در آذربایجان، آناتولی و نیز خراسان و ترکستان (آسیای میانه) عجین شدگی معنی داری با این هنر دیده می شود.
با وجود یگانگی روح، هنر آشیقی در تعامل با خصوصیات جغرافیایی و مسائل اجتماعی متفاوت و نیز خرده فرهنگ های مناطق مختلف، فرم های متفاوتی را در نحوه ایفا پذیرفته است. بدین سبب از مکاتب مختلفی می توان در آشیقی یاد کرد. مکاتب گویچه، شیروان، تووز، بورچالی، ارومو، قاراداغ، اردبیل، همدان، ساوه-قم و زنجان از جمله سبک های شناخته شده این هنر در آذربایجان است. هر چند آهنگ های ۷۳ گانه اصلی آشقی در این مکاتب ماهیت یگانه ای دارند، در نوع ایفا (به لحاظ زدن ساز، ریتم و کشیدن یا کوتاه کردن صدای آشیق در ترانه خوانی و لهجه ایفا) و اسامی آهنگ ها، تفاوت هایی بین این مکاتب وجود دارد. علاوه بر این در تقسیم بندی های جزئی ترِ داخل این مکاتب، سبک های مختلفی نیز می تواند شناسایی شود؛ از جمله سبک آشقی تیکان تپه (تکاب) که در آن علاوه بر سه گانه ساز، بالابان و قاوال، کمانچه مخصوص آن خطه نیز وجود دارد و این امر در کنار لهجه خاص تیکانتپه در ایفای برخی آهنگ های آشیقی تفاوت هایی را ایجاد کرده است.
سبک آشیقی تیکانتپه، به مانند بسیاری دیگر از هنرهای این خطه از آذربایجان چندان شناخته شده نیست که دلایل اجتماعی- فرهنگی و سیاسی متعددی را می توان برای آن بر شمرد. هدف اصلی این نوشته مختصر نه پرداختن به این دلایل بلکه معرفی یکی از آشیق های سبک تیکان تپه است که علی رغم محدودیت ها و مسائل متعدد، به مانند بسیاری دیگر از عاشقان این خطه در حفظ و اشاعه این هنر رنج ها برده است: آشیق فرج الله مرادی
آشیق فرج الله مرادی قراولخانه از ایل افشار و متولد ۱۳۴۰ روستای قراولخانه در منتهی الیه جنوب شرقی آذربایجان غربی می باشد. ایشان در تیکانتپه (تکاب) و محل زندگی کنونی خود (شهر هشتگرد در استان البرز) با نام آشیق فرج شناخته می شود.
از پانزده سالگی دل به این هنر داده و به تعبیر خودشان سیب سرخ را در خواب دیده است (تعبیری عرفانی در بین آشیق ها و نشانه ای از پیوستن به این هنر)؛ اما از سال ۶۲ و با حضور در کنار اساتیدی چون آشیق حسن عباسیان و آشیق مسلم عسگری زنجانی به طور جدی فعالیت حرفه ای خود را شروع می کند.
ایفای داستان شیرین و فرهاد در سال ۱۳۶۴ نخستین کار جدی ایشان بود. در همین سال با اجرای داستان های شیرین پیرچک، کوراوغلو، خسته قاسم، قوربانی با همکاری شرکت خیام نو، در زنجان و تیکانتپه، به عنوان آشیقی نوظهور اشتهار یافت. در طی این سال ها داستان های دیگری همچون صدف و قباد و حیدر و لاله و همچنین تک آهنگ های فولکوریک آشیقی را اجرا کرد.
سال ۱۳۶۶ اولین کنسرت و ۱۳۶۷ دومین آنر در شهرهای هشتگرد و نظر آباد اجرا و موفق به کسب دیپلم افتخار می شود.
بعد از این، داستان ها و نیز مجموعه های مختلفی از ترانه های فولکوریک آشیقی (موسیقی و شعر آشیقی) را با همکاری موسسات مختلف موسیقی در شهرهای تهران، زنجان و تکاب اجرا و روانه بازار موسیقی می کند. عاشقانه های یوسف و گلشن، نوروز و قنداب، و نیز حکایت گلین قاینانا و ایکی قارداش آیریلیغی (جدا شدگی دو برادر) ازجمله داستان های دیگر ایفا شده توسط این هنرمند بود.
در دهه ۷۰ علاوه بر موسیقی و شعر آشیقی و داستان های آشیقی در دیگر گونه های شعر آشیقی مانند دئیشمه (نوعی شعر آشیقی به شکل سئوال و جواب یا گفتگو و مناظره) نیز فعالیت هایی داشته است. با توجه به ماهیت این نوع آشیقی که در آن مهارت، علم و استعداد آشیق محک زده می شود، در طی این سالها، صلاحیت ایشان در آشیقی به نحوی مورد تایید حرفه ای قرار می گیرد.

در دهه ۸۰ فعالیت هنری آشیق گسترده تر شده و علاوه بر صدا و سیما، در کشور آذربایجان نیز برنامه هایی به همراه آشیق زولفیه عیبادلی، آشیق اولدوز، آشیق آلتای، آشیق آیتکین قنبر قئزی و آشیق قراجان بورچالی اجرا می کند.
شرکت در مسابقات هنری از دیگر فعالیت های ایشان بوده است. در مسابقات موسیقی سنتی کرج (۱۳۸۶) و شیراز مقام های اول و سوم را در اجرای انفرادی به دست آورده است. دریافت ۱۵ دیپلم افتخار در جشنوارهای مختلف منطقه ای و ملی از دیگر مقام های هنری آشیق فرج الله مرادی است.
ایشان از ابتدای ۱۳۹۶ ریاست انجمن موسیقی هشتگرد را عهده دار بوده به واسطه زحماتشان در این حوزه تقدیر نامه هایی را نیز از مقامات مختلف من جمله رئیس جمهور حسن روحانی دریافت کرده است.
آشیق علاوه بر فعالیت های هنری و اجرایی در زمینه شعر و شاعری نیز فعال بوده است. مجموعه اشعاری دوهزاروپانصد بیتی از ایشان با عنوان «من وطن آشیقی، ائل آشیقی یم» با همکاری اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهر هشتگرد چاپ شده است.
آشیق فرج الله به پیروی از سنت استاد شاگردی آشیقی و انتقال سینه به سینه حماسه ها و عاشقانه های جاودانۀ مردم آذربایجان، به پرورش آشیق های جوان اقدام نموده و در حال حاضر در آکادمی موسیقی آفاق البرز به تربیت هنرجویان آشیقی می پردازد.
برای آشیق فرج الله مرادی و همه عاشقان آذربایجان که نقال برجستۀ حماسه ها و قهرمانی و جوانمردی گذشتگان و زبان گویای غم ها و شادی های فردی و جمعی ما در زمان حال هستند، آرزوی سعادت، بهروزی و برای هنرشان آرزوی جاودانگی داریم.

علی مولایی

موافقمعاشقی در تیکان تپه(15)مخالفمعاشقی در تیکان تپه(0)
مطالب مرتبط
نظرات بازدید کنندگان
  1. یاشاسین زحمت چکن بویوک هنرمندلریمیز

    موافقم(5)مخالفم(0)
  2. چقدر جالب
    واقعا آقای مرادی خسته نباشن و همیشه شاد و موفق باشن در همه ی زمینه های هنری

    موافقم(4)مخالفم(0)
دیدگاه شما